Zwei Sonaten spielt Andrea Lucchesini auf dieser Audite-CD, die mit den Nummern 18 und 19. Die achtzehnte, D. 894 von Oktober 1826, der ihr Verleger den Beinamen ‘Fantasie’ gegeben hat, ist eine von Schuberts enigmatischsten Sonaten mit einer Musik, die « zwischen Lächeln und Tränen sehr behutsam in immer neuen Varianten ihren Weg sucht », wie Guy Wagner einmal notierte. Lucchesini bleibt hier seinem Stil treu, an den er uns gewöhnt hat.

Wo etwa Menahem Pressler jedem Ton, jedem Akkord nachhorcht und viel verhaltene Emotion in sein Spiel bringt, schärft Lucchesini die Kontraste und begleitet die Tränen mit dramatischen Gesten. Sein Lächeln ist abgeklärt, wenn nicht zynisch.

In der Sonate in c-Moll D. 958 benutzt der italienische Pianist seine ganze Ausdruckskraft, um der Musik jene innere Dramatik zu geben, die so charakteristisch für diese eigenwillige 19. Sonate ist. Dieser Schubert ist kein melancholischer, keiner, der traurig seinem Ende entgegenlebt, sondern der allenfalls ziemlich heftig reagiert oder sogar eher bloß als Erneuerer der Klaviersonate vorgestellt wird. Entsprechend klug schält Lucchesini die vielschichtigen Strukturen heraus und gibt jeder Wiederholung ihr Eigenleben.

-----

Andrea Lucchesini plays two sonatas on this Audite CD, numbers 18 and 19. The eighteenth, D. 894 of October 1826, which has been given the nickname ‘Fantasy’ by its publisher, is one of Schubert’s most enigmatic sonatas, with music which, as Guy Wagner once noted, «between smiles and tears, very carefully seeks its way in ever new variations». Lucchesini remains true to the style to which he has accustomed us.

Where, for example, Menahem Pressler listens to every note, every chord and brings a lot of restrained emotion into his playing, Lucchesini sharpens the contrasts and accompanies the tears with dramatic gestures. His smile is detached, if not cynical.

In the Sonata in C minor D. 958, the Italian pianist uses all his expressive power to give the music that inner drama so characteristic of this idiosyncratic 19th sonata. This Schubert is not a melancholic one, not one who sadly expects his death, but one who reacts rather violently or is even presented above all as an innovator of the piano sonata. Lucchesini cleverly shows the complex structures and gives each repetition its own life.

Nicht mehr allzu präsent ist der Name Armin Jordan fünfzehn Jahre nach seinem Tod. Diese Mitschnitte von Konzerten bei den Luzerner Musikfestwochen 1988 und 1994 laden allerdings nachdrücklich dazu ein, die Erinnerung an den schweizerischen Dirigenten zu pflegen.

Kapellmeisterliche Sorgfalt ging bei ihm einher mit wachem Sinn für Klangfarben, untrüglich war sein Gefühl für die innere Bewegungsrichtung einer Musik. Mit dem Orchestre de la Suisse Romande, dem er zwölf Jahre vorstand, gelangen in Luzern Auftritte von großer Klarheit und betörender Sonorität. Gleich Debussys "Prelude a l'apres-midi d'un faune" zu Beginn gerät zur Demonstration, was an Poesie allein schon aus dem exakten Timing erwachsen kann: das organische Beschleunigen und Bremsen der Bewegung, die genaue Vorbereitung und schließlich Bewältigung der Übergänge, von denen es zahlreiche gibt in diesem Stück. Die Musiker wiederum sind so beweglich und reaktionsschnell, weil sie keinen unnötigen klanglichen Ballast herumschleppen. Das schließt die Lust an klanglicher Größe nicht aus, wie sie gefordert ist bei zwei Stücken, die in hiesigen Konzertsälen kaum zu hören sind: Albert Roussels zweite Suite aus dem Ballett "Bacchus et Ariane", mit ihren überraschenden Klangmixturen und sicheren Pointen; und Ernest Chaussons "Poeme de l'amour et da la mer", ein duftig-geheimnisschwangeres Werk in "Tristan"- und "Parsifal"-Nachfolge. Felicity Lotts Sopran bewegt sich zwischen opernhafter Tragik und liedhafter Reflexion, Armin Jordan gibt den Klangbildern dieser Partitur Zeit zur Entfaltung und verliert sich doch nie in ihnen.

Schwärmen, Erzählen, Farben leuchten lassen. Franziska Pietsch und ihr spanischer Klavierpartner Josu de Solaun sind auch in ihrer zweiten gemeinsamen Produktion für Audite ein exzellent aufeinander eingestelltes Duo. So gelingt ihnen eine herausragende Aufnahme mit Schlüsselwerken des französischen Repertoires für Violine und Klavier. Die vier hier versammelten Sonaten entstanden zwischen 1876 und 1943, in einer Spanne von fast sieben Jahrzehnten, in der sich epochale musikhistorische Umwälzungen vollzogen. All das spiegeln diese Werke in ihrer enormen Ausdrucksvielfalt. Jede Sonate hat ihr Gesicht, ihren Klang, markante Charaktere, die es musikalisch abzubilden gilt. Und das gelingt Franziska Pietsch und Josu de Solaun auf bezwingende Art und Weise.

Gabriel Faurés erste Sonate blüht gleich zu Beginn auf in spätromantischem Überschwang, Claude Debussys Musik entfaltet ihre atmosphärische Sogkraft, bei Ravel flirren die Farben, im zweiten Satz, "Blues", reizt der laszive Unterton, das insistierende "Perpetuum mobile" taumelt atemlos dem Schluss entgegen. In Francis Poulencs Gefühlslabyrinth wird einem dann heiß und kalt zugleich. Mit diesem Kaleidoskop an Emotionen ziehen die Interpreten in den Bann. Phrasen und melodische Linien erscheinen immer bewusst und liebevoll ausmodelliert. Eloquent, mitteilsam in bezwingender musikalischer Logik.

So wird die CD ihrem Titel "Fantasque" vollends gerecht. Auch akustisch erfüllt die Aufnahme höchste Ansprüche. Sie entstand in der Jesus-Christus-Kirche in Berlin-Dahlem, die nicht zuletzt wegen ihrer optimalen Nachhallverhältnisse ein begehrter Ort für Tonaufnahmen ist. Der Klang wirkt sehr natürlich und die Balance zwischen den Instrumenten stimmig.

The recording is mono, but it is very good and there is no noise and applause. Listen as if you are devising even a little change, such as subtly attaching a small portamento, it is enough to feel the room that completely entered the hand. Markevitch and Ansermet are fine, too. Dvořák is better than Mendelssohn. I think it's a valuable record of performance.

Tout ici est raffiné, souple (le Faune), intense (Roussel) et stylistiquement juste.

[...] das große Divertimento KV 563 erfordert einen anderen Zugang, einen eleganteren Ton, eine subtilere Kommunikation – Anforderungen, die das Ensemble mit seiner Erfahrung fraglos auf hohem Niveau erfüllt

Mozart was admitted as an apprentice mason to the lodge known as Zur Wohltätigkeit (Beneficence) in December 1784; within months he would achieve the most senior rank of master mason and over subsequent years he would embrace his new status with sufficient zeal to produce a heap of music for the organisation. Freemasonry is of course ultimately a brotherhood and Mozart was never too shy to exploit its benefits when he encountered his well-documented financial problems in his latter years. A key figure in the lodge at the time was the textile merchant Michael Puchberg (1741-1822); Mozart’s friendship with him was both timely and convenient as his fiscal situation worsened. His requests for loans from Puchberg at this time increased in both frequency and desperation. It is revealing then that the Divertimento in E flat, K 563 was written for the individual who effectively financed its composition. In comparison to many of Mozart’s late masterpieces it is little known; it’s designation as a String Trio (as opposed to a Quartet) may have proved a hindrance in this regard as may its ‘heavenly length’ – at 45 minutes its dimensions far exceed any other chamber work he composed. Nor should the appellation Divertimento lull the unsuspecting listener into assuming it is all as light as air. Of its six movements the two Minuets (movements 3 and 5) might fit that bill but the outer Allegros incorporate unexpected changes of mood while the second movement Adagio is surely as perfect and profound as any other single span of Mozart’s chamber music.

The more familiar the Divertimento becomes the more it seems to creep up on one. It is neither recorded nor played especially frequently (Amazon lists 13 recordings although I suspect others are available as part of ‘complete works’ packages) but then it is a trio, and as such tends to be of interest to either scratch groups of star soloists or ensembles dedicated to the form, and they aren’t exactly thick on the ground. I seem to recall I received the Hyperion recording by the Leopold Trio (review) as a fortieth birthday gift what seems like aeons ago – I wasn’t a great Mozartean at the time and it gathered dust on my shelves for a good few years before a broadcast during a BBC lunchtime concert prompted me to give it a spin. I was soon hooked by both the piece and the marvellous recording (it was The Times ‘Disc of the Year’ in 2002) and have never felt the need to find an alternative.

Enter the Jacques Thibaud String Trio; their spirited yet extremely musical account has distinctive qualities and certainly dragged me out of my comfort zone. I’m familiar with a couple of their previous Audite discs of twentieth century fare (invigorating Milhaud and Martinu - review, and a collection of Reger, Dohnanyi, Kodaly topped by the magnificent, underappreciated trio by Jean Cras on AUDITE 97534) and their open-hearted, vivacious playing on those issues is present here in spades. In my experience the Audite engineers typically strive for a sound picture which leaves little to the imagination, a vivid, close-up image which in many cases approaches what one might hear in a live recital sitting close to the stage. It is an approach which can pay thrilling dividends (eg in the outstanding Mendelssohn cycle by the Mandelring Quartet (review) and in many of the Quartetto di Cremona’s fine Beethoven Quartet recordings). In terms of the present issue my initial impression on hearing the opening bars of the Divertimento’s initial Allegro was that the alpine freshness comes at the expense of domestic intimacy, especially compared to the Hyperion disc. But it’s extraordinary how quickly the ear adjusts and one settles back to enjoy the Thibauds’ scintillating, characterful playing. The beating heart of the work surely lies in the great second movement Adagio; I was aghast to find the Thibauds’ clip three and a half minutes off the Leopold’s timing for this panel – it certainly doesn’t feel too fast. In terms of comparing the two performances I suspect listeners’ preferences are more likely to be determined by the very different sonics – the exquisitely realised chamber mood of the Hyperion or the concert hall precision of the Thibauds. The latter are wonderfully lithe and mobile in the two Minuet movements whilst they find elegance and wit aplenty in the delicate intricacies of the theme and variations of the Andante that separates them. Their Allegro finale is robust and refreshing. If Mozart’s solo writing is unusually virtuosic for a string trio (as the booklet suggests) the Thibauds’ approach utterly eschews unnecessary showiness but retains a level of compulsive excitement. I was certainly glad to have made the acquaintance of this new reading of the Divertimento – although it is unlikely to displace the Leopold Trio’s account in my affection it offers a valid, bracing alternative. Perhaps one that’s better suited to the quality speakers in the living room, enabling the connoisseur to reserve the Leopold disc for cold winter West Pennine nights under the duvet with a decent pair of headphones and a tot of Jura.

The disc is entitled, rather grandly, Mozart’s ‘Complete String Trios’; in fact the coupling consists of five (out of a set of six) Adagios and Fugues K404a. These were among the fruits of Mozart’s intensive study of Johann Sebastian Bach’s fugues, investigations he conducted with his friend (another patron) Baron Gottfried von Swieten early in 1782. The first three feature Adagios of Mozart’s own devising, while the fourth and fifth Adagios and all five of the Fugues are basically three-part arrangements of Bach’s own music. Unsurprisingly the latter are drawn from the ‘48’ and ‘The Art of Fugue’. (A sixth Adagio and Fugue after Wihelm Friedemann Bach is available from Audite as a free download, together with an Allegro string trio fragment in G minor, identified as K 562e; I haven’t as yet listened to these). Whilst these pairings are far from insubstantial, they are but chippings from the master’s workshop in comparison with the mighty Divertimento; having said that they are perfectly satisfying in their own right and superbly played and recorded, an apt homage from one great master to another.

Norbert Hornig has contributed a most informative note for this issue which has been neatly translated. It completes a most generously filled issue replete with distinguished playing and sound.

Armin Jordan can always be counted on for insightful, freshly considered performances, and these concert recordings from the Lucerne Festival prove no exception, even if they don't quite match his achievements in the recording studio.

In the mid-1950s, Ernest Ansermet, the Suisse Romande Orchestra's founder and longtime music director, made a cool, clear recording of the Faune that still remains sui generis. Jordan's approach is more Romantic: note the languorous, caressing flute and horn solos in the opening, and the various liquid woodwind interjections. An impulsive surge propels other passages, including the (in)famous nine-against-six; Jordan maintains clear textures in the fuller-sounding bits.

The Bacchus suite comes next - the headnote reflects organizational convenience rather than program order. It's a disappointment, which isn't entirely the conductor's fault. Roussel's style doesn't fit into the standard boxes: its harmonic idiom is extended French late-Romantic, yet his aesthetic is more angular, so much of his orchestral music leaves a vaguely sour impression. The juxtaposition throws Jordan slightly off his game. The mysterious opening and the driving, incisive final dance – akin to the Danse génèrale in Ravel's Daphnis – move with a firm sense of purpose; and the conductor brings a nice uplift to the rhythmically clearer passages. Some of the tuttis, on the other hand, come off as noisy and unorganized.

The Six épigraphes antiques, originally for piano duo, bring us back to Ansermet, who orchestrated them. The "open" soundscapes of the first two movements, with airy, vibrant violins, recall the composer's earlier writing, with the second introducing the more "advanced" harmonies of Jeux. The whole-tone writing characteristic of late Debussy dominates the other movements. I never heard Ansermet's 1953 monaural recording, but Jordan and the orchestra do a nice job, especially with their precise, pointed "landing" of the pizzicatos.

Jordan also does well with Chausson's shimmering palette; he's sensuous in the undulating orchestral passages, projecting an affirmative mood the brief central interlude. Dame Felicity Lott's deep, burnished timbre should have been ideal - despite a relatively quick vibrato – and she inflects the French text comfortably and expressively. But she sounds hard-pressed in the climaxes – literally, as if she's "pressing hard." Gradually, the upper tones "hit a ceiling," without climbing quite all the way up; then, one starts noticing iffy tuning in some of the passing chromatics. Lott draws uplift and mystery from the third movement, but her attempts to float high notes turn tight and throaty. Had I actually heard her in Lucerne, I'd have been impressed; at home, I was less so.

The Lucerne Kunsthaus is slightly more ambient than the orchestra's regular home in Geneva's Victoria Hall; this isn't bothersome, but it may account for the opaque peaks in the Roussel and the Debussy suite. The program booklet fusses over questionable intonation from the third horn – I'm not kidding – but it didn't bother me. Oddly, we hear a fair amount of coughing and other audience noises between movements in 1994, but none at all in 1988.

Die Wiedergabe der beiden späten Klaviersonaten Nr. 18 und 19 von Franz Schubert besticht aufgrund einer reifen Anschlagskunst und nie nachlassenden klanglichen Intensität. [...] Lucchesini lotet gleichsam die letzten Geheimnisse dieser subtilen Musik minuziös aus.

Przyszła jesień, smutniejsza niż zazwyczaj z powodu szalejącej na świecie epidemii, więc nadszedł czas na słuchanie muzyki Franciszka Schuberta, co często mi się zdarza akurat o tej porze roku. W odtwarzaczu goszczą przede wszystkim utwory fortepianowe, pieśni, ale przede wszystkim kameralistyka – i odbije się to również na recenzjach Płytomaniaka, jako że na brak dobrych nagrań z twórczością autora Podróży zimowej nie można narzekać (pojawią się np. omówienia co najmniej dwóch różnych interpretacji wspomnianego cyklu). Z przyjemnością przedstawiam kolejną interesującą i zdecydowanie wartościową propozycję niemieckiej wytwórni Audite, specjalizującej się w nagraniach żelaznego repertuaru w bardzo dobrej oprawie technicznej, o czym donosiłem również poprzednio, przy opisywaniu ostatniej części projektu poświęconego Triom fortepianowym Ludwika van Beethovena. Tym razem recenzję kieruję w stronę miłośników instrumentów smyczkowych oraz dynamicznych i zaangażowanych kreacji, będących udziałem głównie włoskich wykonawców – w roli głównej Kwartet z Cremony, zasilony o wiolonczelistę Eckarta Runge w wielkim, trudnym i poruszającym Kwintecie C-dur D. 956.

Dzieło raczej nie jest pierwszym wyborem dla słuchaczy dopiero rozpoczynających swoją przygodę ze światem muzyki klasycznej czy kameralnej jako takiej, jako że wystawia odbiorców na dość dużą próbę już chociażby z uwagi na swoje rozmiary (53 minuty). Wpisuje się w nurt ostatnich kompozycji Schuberta, w których żegnający się z życiem autor popuszczał wodze fantazji, czego skutkiem nie były tylko niebiańskie dłużyzny, ale również częste zmiany nastroju, pogłębienie strony wyrazowej, bardzo poszerzona harmonika, swoista gorycz i pasja, tchnąca właśnie z Kwintetu w sposób ewidentny. Słychać to w gwałtownych kontrastach dynamicznych i wyrazowych, kulminacjach, akcentach i podkreślaniu dysonansów, a także ciągłym przechodzeniu z trybu moll do dur. Poszerzenie instrumentarium o drugą wiolonczelę wzbogacającą linię basu, rozbudowanie całości do czterech szeroko zakrojonych części (pierwsza trwa 20 minut przy powtórzeniu ekspozycji), gruntowne wykorzystanie możliwości wyrazowych i technicznych pięciu instrumentów i podsumowanie swoich doświadczeń twórczych w tak głębokim i wymagającym utworze sprawia, że nabiera on wręcz monumentalnego wymiaru i symfonicznego rozmachu, zwłaszcza jeśli słyszymy go w tak zaangażowanym i wrażliwym na stronę brzmieniową wykonaniu. Włoscy muzycy i gościnnie występujący niemiecki wiolonczelista grają trudne i długie dzieło z pasją, zrozumieniem, poświęcając dużo uwagi wyrazistości artykulacji, niuansom dynamiki – od najcichszego pianissimo do efektownych kulminacji w fortissimo, kwestii dopracowania frazy i jakości dźwięku. Warto na ten element zwrócić szczególną uwagę dzięki bardzo dobrej realizacji technicznej nagrania, z naturalną akustyką Centrum Kongresowego w Hannowerze. Nade wszystko jednak oddają złożoność formy i materii Kwintetu w sposób przemawiający do emocji słuchacza, choć jest to dla niego spore wyzwanie, by śledzić tok narracji z nieprzerwaną uwagą od początku do końca przez 53 minuty. Nie jest on jednak pozycją zupełnie abstrakcyjną i aż tak bardzo trudną w odbiorze za sprawą bardzo dobrej kreacji, łączącej złożoność z prostotą, wyrafinowanie ze szczerością i natchnieniem, czego najlepszym przykładem jest wzruszające Adagio, brzmiące niczym tytułowy łabędzi śpiew Schuberta. Nie brak też w Kwintecie radośniejszych akcentów – trzecie ogniwo, za wyjątkiem wyjątkowo spokojnego i zadumanego epizodu środkowego, żywiołowe Scherzo, oparte na wyrazistym tanecznym pulsie, podane jest w sposób bardzo efektowny, skłaniający do refleksji o ludowych inspiracjach tego fragmentu. Również główny temat Finału intryguje i zapada w pamięć za sprawą swojej melodyki, giętkości i temperamentu wykonawców. Nie powiedziałbym jednak, że czwarta część jest zupełnie optymistyczna w wyrazie, o czym świadczą dysonanse w jej przebiegu i ostatnich akordach, a także przechodzenie ze świata mroku (moll) do światła (dur). Nie można narzekać na brak wybitnych fonograficznych wersji ostatniego kameralnego arcydzieła Schuberta, lecz niniejsza propozycja może w pełni usatysfakcjonować nawet wybrednych koneserów muzyki kameralnej zarówno pod względem bardzo dobrej jakości dźwięku, jak i wykonania pełnego zaangażowania i zrozumienia, niezbędnych w przypadku Kwintetu C-dur. Słuchanie owej najdojrzalszej i najbardziej znaczącej instrumentalnej kompozycji autora Śmierci i dziewczyny, powstałej na kilka miesięcy przed jego śmiercią, jest doznaniem poruszającym i nie powinno nikogo pozostawić obojętnym.

W porównaniu z nim nie ma nawet najmniejszych obaw o percepcję XIV Kwartetu smyczkowego d-moll, cieszącego się niesłabnącą popularnością wśród melomanów i samych muzyków. Co chwilę pojawiają się kolejne nagrania, jest też stałym punktem programów koncertowych, wykonuje się go również w wersji na większe składy, np. na orkiestrę smyczkową. Sądzę jednak, że cztery doskonałe instrumenty, użyte w prezentowanym nagraniu, wystarczą do szczęścia miłośnikom wyrafinowanego i bogatego brzmienia, jako że włoscy wirtuozi posługują się skrzypcami, altówką i wiolonczelą Stradivariusa, należących niegdyś do nie byle kogo, a do samego Nicolò Paganiniego. Wydobywają z nich po mistrzowsku dźwięk zróżnicowany, pełny i soczysty, co w połączeniu ze wzmiankowaną już powyżej doskonałą realizacją techniczną nagrania czyni z albumu wytwórni Audite pozycję naprawdę atrakcyjną. Bardziej niż w przypadku poprzednika ujawnia się temperament wykonawców – ich wizja Kwartetu d-moll opiera się na niezwykle wyraziście poprowadzonej narracji, bogactwu dynamiki, uwypukleniu dramatyzmu i mrocznej strony cechujących ową kompozycję. Gwałtowne akordy rozpoczynającej część pierwszą dają przedsmak tego, jak dynamiczna i pełna pasji jest to interpretacja, ale niech nas to nie zdziwi, jeśli pamiętamy o doskonale przyjętym komplecie nagrań Kwartetów Ludwika van Beethovena, w których powyższy element również wyraźnie dochodził do głosu, wyróżniając kreację muzyków z Cremony spośród dziesiątek innych. Osobiście, taki sposób interpretacji przypada mi do gustu, ponieważ cenię indywidualność i wyrazistość ekspresji, a ta w przypadku Śmierci i dziewczyny odgrywa bardzo dużą rolę. Nie brak jednak odpowiedniej wrażliwości na piękno brzmienia, na granie subtelne i zróżnicowanie brzmienia, jak również na bardzo ważny u Schuberta pierwiastek rytmiczny (część III i IV) i odpowiednie skontrastowanie temp – nigdy nieprzesadzonych czy zagonionych, ale zdecydowanie wywierających wrażenie na słuchaczu. Kto chce usłyszeć kreację jednego z najsłynniejszych kwartetów smyczkowych w historii gatunku, która doprowadza emocje do punktu wrzenia, powinien sięgnąć po nagranie wytwórni Audite i spodziewać się 38 minut muzyki poruszającej od pierwszej do ostatniej nuty. Z estetycznego punktu widzenia być może nie zachwyci całkowicie bardziej wrażliwych i spokojnych odbiorców, ale dla pozostałych, poszukujących maksymalnego zaangażowania i niekwestionowanych umiejętności wykonawców, doprawionych bardzo dobrym dźwiękiem, interpretacja Quartetto di Cremona z pewnością będzie warta poznania.